با نیم نگاهی به قشر مداحان

امروزه تلاش در عرصه فرهنگ نيازمند مشاركت فعال گروهها و آحاد تأثيرگذار است. جايگاه و نقش اين گروهها در عرصه هاي اجتماعي، سياسي حتي فرهنگ ديني بر كسي پوشيده نمي باشد و از اهم رويكردهاي برنامه ريزان جوامع امروزي راهبري ومديريت مؤثر اين گروههاست . برقراري و فعاليت اماكن و مؤسسات فرهنگي مردمي دليل بر اهميت مضاعف عنايت بر اين مدعاست.
مقام معظم رهبري تاکید زیادی بر نقش آفرینی گروههای نخبه وتاثیر گذار داشته اند ایشان می فرمایند:  « حفظ و بقاي اين هويت (موجوديت ايراني و اسلامي ملت) تاريخي – فرهنگي و نتيجه تلاش و فداكاري  همگان به ويژه نخبگان علمي و فرهنگي كشور است. 10/9/86» و یا درجای دیگر می فرمایند " امروز هر حركت علمي و فرهنگي كاري كه در خدمت نظام و كشور براي نوسازي و پيشرفت انجام مي گيرد يك عبادت است. 13/2/75."" رشد و تربيت استعدادهاي موجود در زمينه نويسندگي – تحقيق – هنر و گويندگي در واقع كار بسيار عظيمي است كه بايد جدي گرفته شود. 10/7/75 ". متاسفانه توجه بسیاری از مراجع فرهنگی وسیاست گزاران نظام معطوف به  حوزه هاي تخصصي علوم و فنون بوده و عرصه فرهنگ خصوصا فرهنگ ديني كه موضوع مأموريت  سازمان تبليغات اسلامي  است  کمتر  مورد توجه واقع شده است. درهمین راستا واحد تشکلهای دینی اداره کل تبلیغات اسلامی اصفهان كه متولي مستقيم اين امر در معاونت امور فرهنگي وتبليغ سازمان مي باشد جهت اجرايي ساختن اين راهبرد به پردازش و ايجاد زير ساخت هاي فرهنگي مقتضي در جذب وسازماندهي اقشار تأثيرگذار فرهنگ ديني اقدام نموده است.
در اين رابطه بسيار حائز اهميت است كه تعريف جامع و مانعي از گروههاي هدف نصب العين كارشناسان سازمان قرار گيرد تا در برنامه ريزيهاي آتي سازمان مد نظر قرار گرفته زمينه لازم جهت بهبود تعامل سازمان با افراد ياد شده فراهم گردد. با بررسي شاخص هاي مرتبط موجود، چند تعريف كلي به شرح ذيل بدست مي آيد.
ديدگاه مقام معظم رهبري : كساني كه براساس فكر و آگاهي و تحليل تصميمي را اتخاذ و به آن عمل مي كنند در زمره خواص هستند. وظيفه اصلي  نخبگان جهاد علمي و فكري به منظور جبران عقب ماندگي هاي كشور است. 28/8/79
مطالعات جامعه شناسي حاکی از آن است که : اقشار تأثيرگذار بر گروه ها و آحاد مؤثر و تأثيرگذار بر فرهنگ، ارزش ها و باورهاي جامعه گفته مي شود كه مي توانند هنجارها را تغيير دهد.
همچنين چون نخبگي مورد توجه قانون گذار هم بوده است در آيين نامه جذب و نگهداري نيروي انساني آمده است ؛ نخبه فردي باهوش، مستعد، خلاق، كارافرين و با نبوغ فكري است كه با نوآوري موجب سرعت بخشيدن به رشد و توسعه كشور مي شود.. مصوب 18/7/83
بدین ترتیب با توجه به برایند تحقیقات انجام شده  اقشار تاثیر گذار از نگاه این اداره کل عبارتند از:
"افرادي كه به لحاظ برخورداری از هوش ،استعداد ،خلاقیت و قابليت هاي علمي يا هنري توانايي ايجاد اثر مفيد در حوزه فرهنگ ديني را دارا مي باشند و تأثير مذكور بیش از آنکه به لحاظ شخصيت حقوقي يا سازماني ايشان باشد  از تواناييهاي فردي آنان برخواسته است"
براي روشن شدن موضوع و رسيدن به وحدت نظري در تعابير و تعاريف مربوطه ضروري است حوزه فعاليت و مخاطبين كاملاً روشن گردد عدم توجه بر اين امر محوريت و تمركز نسبي طرحها را در اين نقطه معطوف كرده است به همين جهت در يك نظر سنجي از شهرستانها در تعريف و كاركرد گروه هاي تأثيرگذار مورد بازبینی وسنجش قرار گرفت نتايج بدست آمده حاكي از آن بود که شناسايي دقيقی از  تعریف گروه هاي تأثيرگذار مورد لحاظ کارشناسانشهرستانی  نبوده است همچنین شناسايي منطقي ای از كاركرد، ظرفيت  وتوان  گروههای یاد شده  درپاسخ شهرستانها  عنوان نشد. بررسي آماري از 18 شهرستان نهایتا به4 تعريف نسبتاً مورد قبول ، 8 مورد مبهم و 6 مورد نیز صرفاً به كاركرد گروه اقشار تأثيرگذار اشاره نمودند و تعریف مشخصی ارائه نداده بودند.
اين امر حاكي از يك فقدان بانك اطلاعاتي دقيق از تعداد و نحوه فعاليت و ظرفيت هاي موجود مربوطه مي باشد. و شناخت وضعيت گروههاي تأثيرگذار در برنامه ريزي جهت گسترش و سمت دهي به فعاليت آنها در مشاركت هاي اجتماعي نقش بسزايي داشته است .اميد است با شناسايي اقشار تأثيرگذار در حوزه فرهنگ اسلامي زمينه و بستر مناسب در جذب و سازمان دهي اين نيروها فراهم آيد.
در خاتمه از آنجا که  حجم عمده فعالیتهای سازمان دراین زمینه درتعامل با مداحان تجلی یافته است به اشاره ای کوتاه به این گروه تاثیر گذار می شود
به بیان رهبر معظم انقلاب  مهمترين رسالت مداحان تبيين حقايق اهل بيت (ع) براساس نياز زمان است. 19/6/80 شعر عنصر ضروري و لازم براي جامعه زنده فرهنگي است .( 12/9/80 )
اولین مادحینی که درتاریخ اسلام از آنها یاد شده كعب بن هير – حسان بن ثابت و نابغه الجعدي هستند که اشعار زیبایی درمدح پیامبر اسلام ارائه نمودند.پس از آن مدح با گرایش صحیح وسالم خود(درمقابل چاپلوسانی که برای دریافت صله به مدح سلاطین جور می پرداختند) به ترسیم مقام معنوی اهل بیت عصمت وطهارت ونیز بیان مصائب این خاندان تبلور یافت .اشعار فرزدق ودعبل خزاعی نمونه های مشهور این روند می باشد.
درخصوص مراثی اهل بیت، اولین خطابه ها ومصیبت خوانی ها توسط خود اهل بیت  - بانوي مكرم اسلام حضرت زينب(س) و امام سجاد(ع)-  ایراد شد. ودرپی آن با تشویقات وتاکیدات خود اهل بیت مجالس شیعیان همیشه همراه با ذکر مدائح ومراثی این خانواده الهی بوده است .
سنت عزاداری اهل بیت درایران برای اولین بار به زمان امام باقر(ع) وکشته شدن یحیی بن زید باز می گردد ودر پی آن پس از ممنوعیتهایی که دراین خصوص نسبت به شیعیان اعمال گردید با رفع ممنوعیت دردوران آل بویه به عنوان یکی از شاخصه های فرهنگی ایرانیان مطرح بوده است به گونه ای که مراسم عاشورا واربعین حسینی دراکثر شهرهای کشور برگزار می گردید . از فعالیتهای شیخ صدوق در اقامه عزای اهل بیت قرن پنجم هجری  درنجف که یکی از مراکز اصلی شیعیان محسوب می شد نیز نباید غافل ماند. دردوران مغول (سلطان محمد خدابنده ) تحت تاثیر فعالیتهای علامه حلی مراسم مذکور با رونق ونظم مناسبی برگذار می گردید  این مراسم با ظهور دولت صفویه وحاکمیت گرایش شیعی بر مجاری امور سیاسی کشور نضج بیشتری یافت ودر دوران زندیه وقاجاریه نیز تداوم این امر را مشاهده می نمائیم  . به جز دوران فترت کوتاهی که درزمان رژیم پهلو ی ایجاد شد ملت ایران همواره در برگزاری این مراسم  از جان ودل مایه گذار بوده اند .نهایتا با ظهور  انقلاب اسلامی وبهره گیری فراوانی که این نهضت از فرهنگ عاشورایی داشت  این سنت به شکل قابل توجهی بسط وتوسعه یافت.
نقش مداحان درترویج فرهنگ عاشورایی وگسترش روحیه ولایی دربین جوانان قابل انکار نیست ولذا از بارزترین اقشار تاثیر گذار درفرهنگ دینی محسوب می باشند.
 کارکرد اقشار تاثیر گذار :
اصولا تعریفی که دراین مقال از اقشار تاثیر گذار مد نظراست با توجه به تاثیر گذاری آنها بر فرهنگ دینی جامعه لحاظ شده است لذا ذیلا به ذکر نام و نحوه تاثیر گذاری این اقشار اشاره می شود:
1- شاعران :فرهنگ سازی درخصوص معارف دین واهل بیت با سرودن اشعار مذهبی ،خصوصا  اشعاری که با موضوعیت حادثه عاشورا درجامعه ترویج شده است.
2- نویسندگان (حوزوی ،دانشگاهی و...)فرهنگ سازی درخصوص معارف دین واهل بیت از طریق نگاشتن کتاب ومقالات علمی،فیلمنامه
3- مداحان: برگزاری واجراء مراسم مذهبی خصوصا درایام عزا وسرور اهل بیت
4- هنرمندان : ترسیم معارف  وارزشهای دینی درقالبهای هنری وزیبا از مهم ترین طیف های هنری می توان به فیلمسازان و بازیگران،موسیقی دانان،گرافیستها، و... اشاره نمود
5- معلمان دینی مدارس: بستر سازی جهت ترویج معارف دین وفرهنگ مذهبی دربین کودکان ونوجوانان
6- قاریان قران: فعالیت درجهت گسترش فرهنگ قرانی دربین اقشار مختلف جامعه خصوصا جوانان
7- بانوان مداح: این افراد هم کار روحانی (سخنران)را انجام می دهند وهم کار قاری ومداح وبه لحاظ تاثیر شدیدی (هم تخریبی هم سازنده )  که دارند جداگانه یادشدند
8- ورزشکاران شاخص ،  کمک به نهادینه کردن ارزشها درجامعه  با توجه به  الگوبرداری نسل جوان از آنان
9- مجریان برنامه ( تلویزیونی ،رادیویی و مراسم ها)، کمک به نهادینه کردن ارزشها درجامعه  با توجه به  الگوبرداری نسل جوان از آنان
10- اساتید مشهور دانشگاه ، کمک به ترویج ونهادینه نمودن ارزشها  ،پرورش نیروهای ارزشی برای نظام واحیانا موج آفرینی فرهنگی  بخصوص درنسل جوان
11-  مبلغان وخطیبان مشهور،  ترویج ارزشها ،نهادینه نمودن وپرورش نیروهای ارزشی برای نظام واحیانا موج آفرینی فرهنگی
12- روحانیون وائمه جمعه جماعات ، ترویج ارزشها ،نهادینه نمودن وپرورش نیروهای ارزشی برای نظام واحیانا موج آفرینی فرهنگی درجامعه